Een van de meestvoorkomende problemen bij bedrijfsopvolging in het familiebedrijf is dat de nieuwe generatie zich ‘niet interesseert’ voor de onderneming. Dit heeft meerdere redenen, waar ik een andere keer dieper op in zal gaan. Waar ik het vandaag met je over wil hebben is de rol van de oudere generatie in het stagneren van de bedrijfsoverdracht van het familiebedrijf. Niet om een schuldige aan te wijzen, wel om meer begrip en bewustzijn te creëren.

Ik neem je even mee naar de basis van het probleem. Veel oudere generaties zijn van jongs af aan, goedschiks of soms kwaadschiks, actief aan de slag gegaan in het familiebedrijf. Zoals mijn vader. Met 12-14 jaar moest zijn huiswerk vaak al wachten om eerst zijn vader te gaan helpen die hulp nodig had. Zonder bewust plan of bewuste keuze werd hij automatisch de vierde generatie in het familiebedrijf. 

Beperkt leven buiten het werk

Het was hard werken om een (goede) boterham te kunnen verdienen. Dit betekende dat hij vaak 6 dagen in de week aan het werk was. Ik zag mijn vader heel soms vroeg in de ochtend als hij zich klaar aan het maken was voor de werkdag en ik toevallig wakker was. En nog eventjes aan het einde van de werkdag als hij ’s avonds laat aan de eettafel zijn avondeten aan het eten was, vlak voordat ik naar bed ging. Tijd met de familie was er bijna niet. Tijd om hobby’s en interesses te ontwikkelen buiten het werk en de tijd met de familie, al helemaal niet. 

Het leven bestond uit werken, eten, slapen, repeat. Mijn vader was hier geen uitzondering in. Dit was voor zijn ouders en grootouders niet anders. En waarschijnlijk voor jou of jouw ouders ook niet. En daar beginnen de ‘problemen’.

5 oorzaken die bedrijfsopvolging van het familiebedrijf in de weg staan

Voordat ik inga op de 5 oorzaken die bedrijfsopvolging van het familiebedrijf in de weg staan, wil ik nogmaals duidelijk maken dat dit artikel niet bedoelt is om ‘een schuldige’ aan te wijzen. Er is geen schuldige, wel meerdere partijen die een rol spelen in de situatie. In dit artikel bespreek ik enkele kanten van deze problematiek, niet alle.

1. Privé boven werk
   Een reden waarom jongere generaties vaak niet voldoende ruimte krijgen, is een gebrek aan vertrouwen omdat de privérelatie onbewust in de weg staat van de zakenrelatie. Hoe oud de opvolger ook is, hoe veel diploma’s hij/zij ook heeft, hoe professioneel hij of zij is… Je kind blijft toch op de eerste plaats je kind.
   
   Het voorstel van een kind wordt anders ontvangen dan wanneer eenzelfde voorstel gedaan wordt door een medewerker. De professional wordt namelijk niet gehoord, wel het kind dat nog nat achter de oren is die denkt het beter te weten. Zolang dit niet losgelaten kan worden, is het lastig om objectief te kijken naar de expertise en het functioneren van de jongere generatie.
   
   

2. Identiteitsverlies 
   Doordat er geen tijd was om een leven op te bouwen buiten het bedrijf, is het bedrijf verweven geraakt met de eigen identiteit. Wie ben je wanneer je werk wegvalt omdat je met pensioen gaat of je niet meer nodig bent in het bedrijf? Het idee dat dit moment komt, en die komt op enig moment, en het zwarte gat dat volgt, zorgen voor twijfels, onrust en onzekerheid. Een reële situatie en begrijpelijke gevoelens. De handelingen die eruit voortvloeien kunnen wel lastig zijn en staan daarmee bedrijfsopvolging van het familiebedrijf in de weg.
   
   

3. Territorium afbakenen
   Ter bescherming van de eigen rol binnen het bedrijf zie ik het nog wel eens gebeuren dat ondernemers hun kennis (al dan niet onbewust) zoveel mogelijk bij zich houden. Deze kennis en ervaring is waardevol en maakt daarmee hun aanwezigheid noodzakelijk. Hierin schuilt wel een gevaar voor het bedrijf. Op het moment dat de persoon met alle kennis niet langer meer in het bedrijf actief kan zijn, gaat de belangrijkste kennis verloren. Een mokerslag voor het bedrijf én de volgende generatie.
   
   

4. Verandering en weerstand
   Elke nieuwe generatie die het bedrijf betreedt brengt een eigen visie, ervaring, kennis en ambitie om hier iets mee te doen binnen het bedrijf. Dit brengt automatisch veranderingen met zich mee, wat vaak stuit op weerstand. Vaak in de vorm van een harde ‘nee, dat gaan we niet doen’ of de iets subtielere versie ‘we doen het al jaren zo’. Het resultaat is overigens hetzelfde.
   
   Die weerstand komt vaak voort uit verschillende oorzaken, zoals bijvoorbeeld gewoontes. Veranderingen in processen en gewoontes kosten tijd en moeite om je eigen te maken. Hier is niet altijd zin of energie voor. Ook brengt verandering onzekerheid met zich mee, omdat de uitkomst van de verandering niet altijd duidelijk of concreet is. Die onzekerheid veroorzaakt twijfel. Twijfel veroorzaakt een automatische respons in de hersenen die weerstand oproept, omdat onzekerheid een mogelijk gevaar kan vormen. En zo worden nieuwe initiatieven al snel de kop ingedrukt.
   
   

5. Dubbele lading
   Het hebben van een familiebedrijf brengt een andere dimensie met zich mee dan reguliere bedrijven. Namelijk het hooghouden van het familievaandel en de familienaam. Een reputatie is sneller afgebroken dan opgebouwd. Een fout kan dus dure gevolgen hebben. Jarenlang is er hard en zorgvuldig gewerkt om het imago en de reputatie van het bedrijf op te bouwen tot wat het nu is. Wetende hoe snel dit weer afgebroken kan worden, is er altijd angst dat er een onherstelbare fout wordt begaan die de familie-eer en -naam schade aandoet. Hierdoor zal er minder snel ruimte worden gegeven om te experimenteren of (grote) veranderingen door te voeren in het bedrijf.
   
   De jongere generatie wil bijdragen aan en een eigen stempel drukken op het familiebedrijf. Dit is ook belangrijk voor het versterken van de connectie met en betrokkenheid bij het bedrijf. Wanneer zij deze ruimte niet krijgen verliest zij haar interesse en staat het de bedrijfsopvolging in het familiebedrijf flink in de weg.

Een glansrijke toekomst

Wanneer jij jezelf in deze situatie herkent, dan heb je de eerste stap richting de toekomst net gezet. Bewustwording is het begin van een succesvolle bedrijfsopvolging van het familiebedrijf. Wil jij voorkomen dat het bedrijf straks stopt te bestaan of in handen komt van vreemden, dan is dit het moment om jullie koers te wijzigen.

Ik ben Shanna Hillebrand, oprichter van Groeiend Succes, consultant voor familiebedrijven die willen groeien of het bedrijf willen versterken én ervaringsdeskundige. Als vijfde generatie in een ondernemersfamilie en na meer dan 15 jaar samengewerkt te hebben met mijn ouders, weet ik wat er speelt. Wat de valkuilen en kansen zijn. Benieuwd hoe ik jullie kan helpen. Neem dan contact met mij op.